For All of Us
Suicide safetyಜೊತೆಗಿರೋದು ಜೀವ ಉಳಿಸುತ್ತೆ
You do not need training or a title to help keep someone alive. This is a warm, plain guide to the everyday connection that protects a life.
ಜೊತೆಗಿರೋದೇ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ
ಯಾರನ್ನೋ ಬದುಕಿಸಿ ಇಡೋಕೆ ನಿಮಗೆ ಯಾವ ತರಬೇತಿನೂ ಬೇಡ, ಯಾವ ಪದವಿನೂ ಬೇಡ. ಪಕ್ಕದ ಮನೆಯವರು, ಒಬ್ಬ ಗೆಳೆಯ, ಒಬ್ಬ ಸಂಬಂಧಿ, ಹೀಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನ ತೋರೋ ಸ್ಥಿರವಾದ, ಕಾಳಜಿಯ ಒಡನಾಟ ನಿಜವಾದ ರಕ್ಷಣೆ. ಯಾರೋ ಈಗಲೇ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿ ಇರಬಹುದು ಅನ್ನಿಸಿದ್ರೆ, ಟೆಲಿ-ಮಾನಸ್ಗೆ 14416 ನಂಬರ್ಗೆ ಯಾವಾಗ ಬೇಕಾದ್ರೂ ಫೋನ್ ಮಾಡಬಹುದು, ಉಚಿತ.
ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಅನ್ನೋ ಪದ ಕೇಳಿದ್ರೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಜನಕ್ಕೆ ಏನೂ ಮಾಡೋಕೆ ಆಗಲ್ಲ ಅನ್ನೋ ಅಸಹಾಯಕತೆ ಬರುತ್ತೆ. ಇದೆಲ್ಲ ಡಾಕ್ಟರ್ಗಳ ಕೆಲಸ, ತಜ್ಞರ ಕೆಲಸ, ನಮಗಿಂತ ಧೈರ್ಯ ಇರೋರ ಕೆಲಸ ಅಂತ ಅಂದ್ಕೊಳ್ತೀವಿ. ಆದ್ರೆ ಈ ನಂಬಿಕೆನೇ ನಮ್ಮನ್ನ, ನಮ್ಮ ಹತ್ರ ಬಾ ಅಂತ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಬಯಸ್ತಿರೋ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ದೂರ ಇಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತೆ.
ಸಂಶೋಧನೆ ನಿಜವಾಗಿ ಏನ್ ಹೇಳುತ್ತೆ ನೋಡಿ. ಬೇರೆಯವರಿಂದ ಕಡಿದುಹೋದ ಹಾಗೆ ಅನ್ನಿಸೋದು, ನಾನೊಂದು ಹೊರೆ ಅನ್ನಿಸೋದು, ನಾನಿಲ್ಲದೆ ಇದ್ರೂ ಯಾರೂ ಗಮನಿಸಲ್ಲ ಅನ್ನಿಸೋದು, ಇವು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನ ಬದುಕು ಮುಗಿಸಿಬಿಡಬೇಕು ಅನ್ನೋ ಕಡೆಗೆ ತಳ್ಳೋ ಅತ್ಯಂತ ಬಲವಾದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇದರ ಅರ್ಥ, ಇದರ ವಿರುದ್ಧನೂ ನಿಜ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ, ಸ್ಥಿರವಾದ ಒಡನಾಟ ಬರೀ ಒಳ್ಳೇ ನಡವಳಿಕೆ ಅಲ್ಲ; ಅದು ನಿಜವಾದ ರಕ್ಷಣೆ. "ನಿನ್ನ ನೆನಪಾಯ್ತು" ಅಂತ ಹೇಳೋ ಒಂದು ಫೋನ್ ಕರೆ. ಯಾವ ಕಾರಣನೂ ಇಲ್ಲದೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಕುಡಿಯೋ ಒಂದು ಕಪ್ ಚಹಾ. ಉತ್ತರ ಬೇಡದ ಒಂದು ಮೆಸೇಜ್. ಈ ಚಿಕ್ಕ ವಿಷಯಗಳೇ ಆ ಕೆಲಸ.
ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೌನವಾಗಿರೋ ನಿಮ್ಮ ಜೀವನದ ವ್ಯಕ್ತಿನ ಒಮ್ಮೆ ನೆನಪಿಸ್ಕೊಳ್ಳಿ. ಗ್ರೂಪ್ನಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕೊಡೋದೇ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ಸಂಬಂಧಿ. ಮೊದಲು ಫೋನ್ ಮಾಡ್ತಿದ್ದು ಈಗ ಮಾಡದೇ ಇರೋ ಗೆಳೆಯ. ಸ್ವಲ್ಪ ತಡವಾಗಿ ನಗೋ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ. ಅವರ ಜೀವನನ ನೀವು ಸರಿ ಮಾಡಬೇಕಿಲ್ಲ. ನೀವು ಮೃದುವಾಗಿ, ಒಂದ್ ಸಲ ಸೋತ ಮೇಲೆ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡದೆ, ಅವರ ಕಡೆಗೆ ಕೈಚಾಚಿದ್ರೆ ಸಾಕು.
ಈ ಪುಸ್ತಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಿಸೋ ಬಗ್ಗೆ ಅಲ್ಲ, ಮೊದಲು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಧಾವಿಸೋ ಬಗ್ಗೆನೂ ಅಲ್ಲ. ಆ ಎರಡಕ್ಕೂ ಅವರದ್ದೇ ಆದ ಬೇರೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಗಳು ಈಗಾಗಲೇ ಇವೆ. ಇದು, ಯಾವ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿಗಿಂತ ಬಹಳ ಮುಂಚೆನೇ ನಡೆಯೋ ದಿನನಿತ್ಯದ, ಹೊಗಳಿಕೆ ಇಲ್ಲದ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಬಗ್ಗೆ: ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನ ಕೊಡಬಹುದಾದ, ಜನರನ್ನ ಬದುಕಿಗೆ ಕಟ್ಟಿ ಇಡೋ ಆ ಒಡನಾಟದ ಬಗ್ಗೆ.
ನಿಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಲ್ಲಿ ಇರೋ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿನ ಯೋಚಿಸಿ. ಈ ಪುಸ್ತಕ ಮುಗಿಸೋಕಿಂತ ಮುಂಚೆ, ಯಾವ ಕೇಳಿಕೆನೂ ಇಲ್ಲದ ಒಂದು ಸರಳ ಮೆಸೇಜ್ ಕಳಿಸಿ. "ನಿನ್ನ ನೆನಪಾಯ್ತು. ಉತ್ತರ ಕೊಡಬೇಕಂತೇನಿಲ್ಲ." ಅದೇ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ, ಈಗಾಗಲೇ ಶುರುವಾಗಿದೆ.
ಕೇಳೋಕೆ ತಡೀಯೋ ತಪ್ಪುಕಲ್ಪನೆ
ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದ್ರೆ ಅವರ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಯೋಚನೆ ಹಾಕಿದ ಹಾಗಾಗುತ್ತೆ ಅನ್ನೋ ಭಯದಿಂದ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಜನ ಮೌನವಾಗಿ ಇರ್ತೀವಿ. ಸಂಶೋಧನೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೆ: ಹಾಗೇನೂ ಆಗಲ್ಲ. ನೇರವಾಗಿ ಕೇಳಿದ್ರೆ ನೆಮ್ಮದಿ ಸಿಗಬಹುದು, ನೋವು ಕಡಿಮೆ ಆಗಬಹುದು.
ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನ ಹಿಂದೆ ಸರೀಯೋಕೆ ಇರೋ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾರಣ ಒಂದು ಭಯ, ಅದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನದ ಹಾಗೆ ಕಾಣುತ್ತೆ: "ಬದುಕು ಮುಗಿಸೋ ಯೋಚನೆ ಇದೆಯಾ ಅಂತ ನಾನು ಕೇಳಿದ್ರೆ, ಆ ಯೋಚನೆನ ನಾನೇ ಹಾಕಿದ ಹಾಗಾಗಲ್ವಾ?" ಮೌನವಾಗಿರೋದೇ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಅನ್ನಿಸುತ್ತೆ. ಆದ್ರೆ ಅಲ್ಲ.
ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸ್ತಿದ್ದೀರಾ ಅಂತ ನೇರವಾಗಿ ಕೇಳಿದ್ರೆ ಅವರ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಯೋಚನೆ ಹಾಕಿದ ಹಾಗೂ ಆಗಲ್ಲ, ಅವರು ಆ ಕೆಲಸ ಮಾಡೋ ಸಾಧ್ಯತೆನೂ ಜಾಸ್ತಿ ಆಗಲ್ಲ ಅಂತ ಒಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಪರಿಶೀಲನೆ ಕಂಡುಕೊಂಡಿದೆ. ಬದಲಿಗೆ, ಯಾರೋ ಕೇಳಿದ್ರೆ ನೆಮ್ಮದಿ ಸಿಗಬಹುದು, ಆ ಯೋಚನೆಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ತಣ್ಣಗಾಗಬಹುದು. ನೇರವಾಗಿ ಕೇಳಿದ್ರೆ ಆ ಯೋಚನೆ ಹಾಕಿದ ಹಾಗಾಗಲ್ಲ; ಯಾರೋ ತೆಗೀಲಿ ಅಂತ ಅವರು ಕಾಯ್ತಿದ್ದ ಒಂದು ಬಾಗಿಲನ್ನ ಅದು ತೆಗೆಯುತ್ತೆ.
ನೀವು ಕೇಳೋಕೆ ಭಯಪಡ್ತಿರೋ ಆ ಪ್ರಶ್ನೆ, ಬಹಳ ಸಲ ಯಾರಾದ್ರೂ ಕೇಳಲಿ ಅಂತ ಅವರು ಹಂಬಲಿಸ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಶ್ನೆನೇ.
ಹಾಗಾದ್ರೆ ಹೇಗೆ ಕೇಳ್ತೀರಾ? ನೇರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ, ಯಾವ ನಾಟಕನೂ ಇಲ್ಲದೆ. ನಿಮಗೆ ಜಾಣ್ಮೆಯ ಪದಗಳು ಬೇಡ. ನೀವು ಹೀಗೆ ಹೇಳಬಹುದು, "ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಿನಗೆ ಎಲ್ಲ ಭಾರವಾಗಿ ಅನ್ನಿಸ್ತಿದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಜನ ಇಷ್ಟು ಕುಗ್ಗಿ ಹೋದಾಗ, ಇನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಇರೋದೇ ಬೇಡ ಅನ್ನೋ ಯೋಚನೆ ಬರುತ್ತೆ. ನಿನಗೆ ಹಾಗೆ ಯೋಚನೆ ಬರ್ತಿದೆಯಾ?" ಆಮೇಲೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಅವರಿಗೆ ಉತ್ತರ ಕೊಡೋಕೆ ಬಿಡಿ.
ಇನ್ನಷ್ಟು ಬೇಕಿದ್ದರೆ
ಅವರು ಹೌದು ಅಂದ್ರೆ, ಗಾಬರಿ ಆಗಬೇಡಿ, ಸರಿ ಮಾಡೋಕೆ ಗಡಿಬಿಡಿ ಮಾಡಬೇಡಿ. ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಒಂದೇ ಕೆಲಸ ಶಾಂತವಾಗಿ ಇರೋದು, ಅವರ ಜೊತೆ ಇರೋದು. ನೀವು ಹೀಗೆ ಹೇಳಬಹುದು, "ನನಗೆ ಹೇಳಿದ್ಕೆ ತುಂಬಾ ಸಂತೋಷ. ಇದರಲ್ಲಿ ನೀನು ಒಬ್ಬಂಟಿ ಅಲ್ಲ, ಮುಂದಿನ ಹೆಜ್ಜೆನ ನಾವು ಜೊತೆಯಾಗಿ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳೋಣ." ಗಾಬರಿ ಇಲ್ಲದ ಶಾಂತ ಮುಖ ಅವರಿಗೆ ಅತಿ ಅಗತ್ಯವಾಗಿ ಬೇಕಾದ ಸತ್ಯನ ಹೇಳುತ್ತೆ: ಇದನ್ನ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ರೂ ಅವರನ್ನ ಇನ್ನೂ ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತೆ ಅಂತ.
ನೆನಪಿಡಿ
ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿಯಿಂದ, ಬಿಚ್ಚು ಮನಸ್ಸಿಂದ ಮಾತಾಡೋದು ರಕ್ಷಣೆ ಕೊಡುತ್ತೆ, ಅಪಾಯ ಅಲ್ಲ. ಅಪಾಯ ಇರೋದು ಮೌನದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ. ಒಂದು ಮಾತುಕತೆ ನಿಮಗೆ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸಿದ್ರೆ, ನೀವು ಯಾವಾಗ ಬೇಕಾದ್ರೂ ಸಹಾಯ ಕರೀಬಹುದು: ಟೆಲಿ-ಮಾನಸ್ನ 14416 ಅವರಿಗೂ, ನಿಮಗೂ ಇದೆ.
ನೀವು ಒಬ್ಬರೇ ಇದ್ದಾಗ ಈ ವಾಕ್ಯನ ಒಂದ್ ಸಲ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹೇಳಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ. "ನಿನ್ನ ಬದುಕು ಮುಗಿಸೋ ಯೋಚನೆ ಬರ್ತಿದೆಯಾ?" ಒಂದ್ ಸಲ ಒಬ್ಬರೇ ಇದ್ದಾಗ ಹೇಳಿದ್ರೆ, ಬೇಕಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೃದುವಾಗಿ ಹೇಳೋದು ಬಹಳ ಸುಲಭ ಆಗುತ್ತೆ.
ಮೌನವಾದ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನ ಗಮನಿಸೋದು
ಸೂಚನೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೌನವಾಗಿ ಇರ್ತವೆ, ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಅಲ್ಲ. ಜನರಿಂದ ದೂರ ಸರಿಯೋದು, ವಸ್ತುಗಳನ್ನ ಕೊಟ್ಟುಬಿಡೋದು, ತುಂಬಾ ಕುಗ್ಗಿದ ಮೇಲೆ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಶಾಂತವಾಗೋದು, ನಾನೊಂದು ಹೊರೆ ಅಂತ ಹೇಳೋದು. ಒಂದು ಸಮುದಾಯ ಗಮನಿಸೋಕೆ ಮತ್ತು ಮೃದುವಾಗಿ ಕೇಳೋಕೆ ಕಲಿತ್ರೆ, ಕಡಿಮೆ ಜನ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸ್ತಾರೆ.
ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಸೂಚನೆಗಳು ಜೋರಾಗಿ, ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಇರ್ತವೆ ಅಂತ ನಾವು ಊಹಿಸ್ತೀವಿ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವು ಮೌನವಾಗಿ ಇರ್ತವೆ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಗೆಳೆಯರಿಂದ, ಕುಟುಂಬದಿಂದ ದೂರ ಸರೀಯೋದು. ತುಂಬಾ ಜಾಸ್ತಿ ಇಲ್ಲ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ನಿದ್ದೆ ಮಾಡೋದು. "ನಾನಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲರೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಇರ್ತಾರೆ" ಅಥವಾ "ನಾನೊಂದು ಹೊರೆ ಅಷ್ಟೇ" ಅನ್ನೋ ಹಾಗೆ ಮಾತಾಡೋದು. ಅವರಿಗೆ ಇಷ್ಟ ಆಗೋ ವಸ್ತುಗಳನ್ನ ಕೊಟ್ಟುಬಿಡೋದು. ಒಂದ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟ ಇದ್ದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಕಳ್ಕೊಳ್ಳೋದು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವಾರಗಟ್ಟಲೆ ಕತ್ತಲಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಮೇಲೆ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಬರೋ ಶಾಂತಿ, ಅದು ಒಂದು ನಿರ್ಧಾರ ಆಗಿಹೋಗಿದೆ ಅಂತ ಅರ್ಥ ಆಗಬಹುದು.
ಈ ಯಾವ ಸೂಚನೆನೂ ಸಾಕ್ಷಿ ಅಲ್ಲ, ನೀವು ಯಾರಿಗೂ ಖಾಯಿಲೆ ಇದೆ ಅಂತ ಗುರುತಿಸ್ತಿಲ್ಲ. ಒಬ್ಬ ಕಾಳಜಿ ಇರೋ ವ್ಯಕ್ತಿ ಗಮನಿಸೋ ಹಾಗೆ ನೀವು ಬರೀ ಗಮನಿಸ್ತಿದ್ದೀರ ಅಷ್ಟೇ. ಇಡೀ ಒಂದು ಸಮುದಾಯ ಈ ಮೌನ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನ ಗುರುತಿಸೋಕೆ ಮತ್ತು ಮೃದುವಾಗಿ ಮಾತು ಶುರು ಮಾಡೋಕೆ ಕಲಿತ್ರೆ, ಕಡಿಮೆ ಜನ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸ್ತಾರೆ.
- ಜನರಿಂದ ದೂರ ಸರೀಯೋದು, ಮೌನವಾಗೋದು, ಪ್ಲಾನ್ಗಳನ್ನ ರದ್ದು ಮಾಡೋದು.
- ನಾನೊಂದು ಹೊರೆ ಅಂತ, ಅಥವಾ ನಾನಿಲ್ಲದೆ ಬೇರೆಯವರು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಇರ್ತಾರೆ ಅಂತ ಹೇಳೋದು.
- ವಸ್ತುಗಳನ್ನ ಕೊಟ್ಟುಬಿಡೋದು, ಅಥವಾ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಗಳನ್ನ ಸರಿಪಡಿಸಿ ಇಡೋದು.
- ಬಹಳ ಕಾಲ ಕುಗ್ಗಿದ ಮೇಲೆ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ, ಕಾರಣ ಇಲ್ಲದೆ ಶಾಂತವಾಗೋದು.
ನಮ್ಮ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನ ಗಮನಿಸದೇ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡೋದು, ಇಲ್ಲ ಸುಮ್ಮನೇ ಸಮಜಾಯಿಷಿ ಕೊಟ್ಟುಬಿಡೋದು ಸುಲಭ. ಅವನಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸುಸ್ತು ಅಷ್ಟೇ, ಅವಳಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೂಡ್ ಸರಿ ಇಲ್ಲ ಅಷ್ಟೇ, ಗಲಾಟೆ ಮಾಡಿದ್ರೆ ಲೋಗ್ ಕ್ಯಾ ಕಹೇಂಗೆ ಅಂತ ಹೇಳ್ಕೊಳ್ತೀವಿ. ಜನರ ಮುಂದೆ ಎಲ್ಲ ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ ಅಂತ ತೋರಿಸೋ ಒತ್ತಡ, ನಮ್ಮನ್ನ ಹತ್ರ ಬಾಗಿಸಬೇಕಾದ ಆ ಚಿಂತೆನೇ ಮೌನ ಮಾಡಿಸಿಬಿಡುತ್ತೆ. ಆ ಚಿಂತೆನ ನಂಬಿ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿಚಾರಿಸೋದೇ ಸರಿ.
ಇನ್ನಷ್ಟು ಬೇಕಿದ್ದರೆ
ಏನಾದ್ರೂ ಮಾಡೋಕೆ ನಿಮಗೆ ಖಚಿತ ಇರಬೇಕಂತೇನಿಲ್ಲ. ಯಾರಿಗೋ ಏನೋ ಸರಿ ಇಲ್ಲ ಅಂತ ನಿಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಹೇಳಿದ್ರೆ, ಅಷ್ಟೇ ಸಾಕು ಕೈಚಾಚೋಕೆ. ಕೇಳಿದ್ರೆ ನೀವು ಅವರ ಮೇಲೆ ಯಾವ ಆರೋಪನೂ ಮಾಡ್ತಿಲ್ಲ. ಅವರು ನಿಮಗೆ ಗಮನಿಸೋಕೆ ಮತ್ತು ಕೇಳೋಕೆ ಅಷ್ಟು ಮುಖ್ಯ ಅಂತ, ಇರೋ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳ್ತಿದ್ದೀರ. ನೀವು ತಪ್ಪಾಗಿದ್ರೂ, ಒಂದು ಕಾಳಜಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಬೆಲೆ ಚಿಕ್ಕದು. ಆದ್ರೆ ಕೇಳದೆ ಬಿಟ್ಟ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಬೆಲೆ ಎಲ್ಲಾನೂ ಆಗಬಹುದು.
ನೀವು ಆಗಾಗ ನೋಡೋ ಜನರನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ತಂದ್ಕೊಳ್ಳಿ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬದಲಾಗಿರೋ ಒಬ್ಬ ಇದ್ದಾರಾ, ಜಾಸ್ತಿ ಮೌನ, ಜಾಸ್ತಿ ಭಾರ, ಜಾಸ್ತಿ ದೂರ? ಈ ವಾರ ಆ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿನ ವಿಚಾರಿಸೋಕೆ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಪ್ಲಾನ್ ಮಾಡಿ. ದೊಡ್ಡ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶ ಬೇಡ. ಒಂದ್ ಭೇಟಿ, ಒಂದ್ ಫೋನ್, ಒಂದ್ ವಾಕ್.
ಕೈಚಾಚಿ ಜೊತೆ ಇರೋದು
ನೀವು ಕೈಚಾಚಿದಾಗ, ಮಾತಾಡೋದಕ್ಕಿಂತ ಜಾಸ್ತಿ ಕೇಳಿ, ಸರಿ ಮಾಡೋ ಆಸೆನ ತಡ್ಕೊಳ್ಳಿ, ಜೊತೆ ಇರಿ. ಪರಿಪೂರ್ಣ ಪದಗಳಿಗಿಂತ ಜೊತೆ ಇರೋದೇ ಮುಖ್ಯ. ಅವರ ಬದುಕು ಉಳಿಸೋಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡೋಕೆ ನೀವು ಅವರ ಜೀವನನ ಸರಿ ಮಾಡಬೇಕಂತೇನಿಲ್ಲ.
ನೀವು ಒಬ್ಬರ ಕಡೆಗೆ ಕೈಚಾಚಿದ ಮೇಲೆ, ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಜನಕ್ಕೆ ಅತಿ ಕಷ್ಟದ ಭಾಗ ಅಂದ್ರೆ ಮುಂದೇನು ಮಾಡೋದು ಅನ್ನೋದು. ನಾವು ಅದನ್ನ ಸರಿ ಮಾಡಬೇಕು ಅಂದ್ಕೊಳ್ತೀವಿ. ಸಲಹೆ, ಪರಿಹಾರ, ಒಳ್ಳೇ ಬದಿ ತೋರಿಸೋದು ಕೊಡ್ತೀವಿ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಅವ್ಯಾವುದೂ ಸಹಾಯ ಆಗಲ್ಲ. ಸಹಾಯ ಆಗೋದು ನೀವು ಜೊತೆ ಇರೋದು, ಕೇಳಿಸ್ಕೊಳ್ಳೋದು.
ಸರಿ ಮಾಡೋಕೆ ಗಡಿಬಿಡಿ ಮಾಡದೆ ಅವರನ್ನ ಮಾತಾಡೋಕೆ ಬಿಡಿ. ನಿಮಗೆ ಉತ್ತರಗಳು ಬೇಕಂತೇನಿಲ್ಲ. "ಅಬ್ಬಾ, ಅದು ತುಂಬಾ ಭಾರ. ಇನ್ನೂ ಹೇಳು." ಅನ್ನೋದು ಯಾವ ಸಲಹೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಲೆಯದು. ಕೇಳಿ, ಸರಿ ಮಾಡಬೇಡಿ, ಜೊತೆ ಇರಿ; ನಿಮ್ಮ ಸ್ಥಿರವಾದ ಇರುವಿಕೆನೇ ಸಹಾಯ, ನಿಮ್ಮ ಪರಿಹಾರಗಳಲ್ಲ. "ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ" ಮತ್ತು "ಸುಮ್ಮನೇ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡು" ಅನ್ನೋದನ್ನ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಿ. ಅದನ್ನ ನಿಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಡ್ಕೊಳ್ಳೋದು ಬೇಡ. ಬರೀ, ಗಾಬರಿ ಆಗದೆ, ಬಿಟ್ಟುಹೋಗದೆ ಇದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಆಗಿಬಿಡಿ.
ಮಾತಾಡೋದಕ್ಕಿಂತ ಜಾಸ್ತಿ ಕೇಳಿ.
ಮೌನಗಳು ಇರಲಿ ಬಿಡಿ. ನೀವು ಗಾಳಿ ತುಂಬೋಕೆ ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ, ಬರೀ ಅವರ ಜೊತೆ ಇರೋಕೆ.
ಸರಿ ಮಾಡೋಕೆ ಗಡಿಬಿಡಿ ಬೇಡ.
ಸಲಹೆ, ಒಳ್ಳೇ ಬದಿ ತೋರಿಸೋದು ತಡ್ಕೊಳ್ಳಿ. "ನಾನಿದ್ದೀನಿ" ಅನ್ನೋದು "ಹೀಗೆ ಮಾಡು" ಅನ್ನೋದಕ್ಕಿಂತ ಚೆನ್ನ.
ಜೊತೆ ಇರಿ, ಮತ್ತೆ ಬನ್ನಿ.
ಒಂದು ಮಾತುಕತೆ ಒಂದು ಶುರುವಾತು, ಕೊನೆ ಅಲ್ಲ. ನಾಳೆ, ನಾಡಿದ್ದೂ ಮತ್ತೆ ಬನ್ನಿ.
ಜೊತೆಯಾಗಿ ಸಹಾಯ ಕರೀರಿ.
ಇದನ್ನ ನೀವೊಬ್ಬರೇ ಹೊರಬೇಕಂತಿಲ್ಲ. ಅವರು ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಫೋನ್ ಮಾಡುವಾಗ ಜೊತೆ ಕುಳಿತ್ಕೊಳ್ಳೋಕೆ ಹೇಳಿ.
ಏನ್ ಹೇಳಬೇಕು ಅಂತ ನಿಮಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಗೊತ್ತಾಗಲ್ಲ, ಅದು ಪರವಾಗಿಲ್ಲ. ನೀವು ಹೀಗೆ ಹೇಳಬಹುದು, "ನನಗೆ ಸರಿಯಾದ ಪದಗಳು ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ, ಆದ್ರೆ ನಾನೆಲ್ಲೂ ಹೋಗ್ತಿಲ್ಲ." ಅಂಥ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಯಾವ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ಗಿಂತ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಟ್ಟುತ್ತೆ. ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿ ಇರೋ ವ್ಯಕ್ತಿ ಆಮೇಲೆ ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳೋದು ಯಾರೋ ಹೇಳಿದ ಜಾಣ್ಮೆ ಮಾತಲ್ಲ. ಯಾರೋ ಜೊತೆ ಇದ್ದರು ಅನ್ನೋದನ್ನ.
ಇನ್ನಷ್ಟು ಬೇಕಿದ್ದರೆ
ಜೊತೆ ಇರೋದು ಅಂದ್ರೆ ಎಲ್ಲಾನೂ ನೀವೊಬ್ಬರೇ ಹೊರೋದು ಅಂತ ಅಲ್ಲ, ಪ್ರತಿ ಗಂಟೆನೂ ಸಿಗ್ತಿರಬೇಕು ಅಂತನೂ ಅಲ್ಲ. ಅಂದ್ರೆ, ನೀವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದೀರ, ನೀವು ಮತ್ತೆ ಬರ್ತೀರ, ನಿಮ್ಮಿಂದ ಒಬ್ಬರಿಂದ ಆಗೋಕಿಂತ ಜಾಸ್ತಿ ಸಹಾಯ ಹುಡುಕೋಕೆ ನೀವು ಸಹಾಯ ಮಾಡ್ತೀರ ಅಂತ ಅವರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿರೋದು. ಸಹಾಯದ ಕಡೆಗೆ ಒಂದು ಸೇತುವೆ ಆಗೋದು ಅಂದ್ರೆ ಅವರನ್ನ ಕೈ ಬಿಡೋದು ಅಲ್ಲ; ಅವರನ್ನ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳೋ ಜನರ ವಲಯನ ದೊಡ್ಡದು ಮಾಡೋದು.
ಮುಂದಿನ ಸಲ ಯಾರಾದ್ರೂ ಏನೋ ಭಾರವಾದ್ದನ್ನ ಹಂಚಿಕೊಂಡಾಗ, ಇಡೀ ಮಾತುಕತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಸರಿ ಮಾಡೋ ಮಾತು, ಟಿಪ್ಸ್, ಒಳ್ಳೇ ಬದಿ ತೋರಿಸೋದನ್ನ ತಡ್ಕೊಳ್ಳೋಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ. ಬರೀ ಕೇಳಿ, ಜೊತೆ ಇರಿ. ಅದೊಂದೇ ಎಷ್ಟು ಹೊರಬಲ್ಲದು ಅಂತ ಗಮನಿಸಿ.
ಒಂದು ಕಷ್ಟದ ಮಾತುಕತೆಯ ನಂತರ
ಆಮೇಲೆ ಮಾಯ ಆಗಬೇಡಿ. ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮೃದುವಾಗಿ ವಿಚಾರಿಸಿ, ಅವರ ಮತ್ತು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಯಾವ ವಸ್ತುವಿನ ನಡುವೆ ಸಮಯ ಮತ್ತು ದೂರ ಇಡೋಕೆ ಮೆಲ್ಲಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿ, ಜೊತೆಯಾಗಿ ಸಹಾಯದ ಬಳಿ ಹೋಗಿ. ಯಾರೂ ಒಬ್ಬಂಟಿಯಾಗಿ ನಿಭಾಯಿಸಬಾರದು.
ಒಂದು ಕಷ್ಟದ ಮಾತುಕತೆ ಕೊನೆ ಗೆರೆ ಅಲ್ಲ. ಆಮೇಲಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನೀವು ಏನ್ ಮಾಡ್ತೀರ ಅನ್ನೋದೂ ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ. ಮರುದಿನ ಒಂದು ಮೆಸೇಜ್ ಕಳಿಸಿ. ನಾಡಿದ್ದೂ ಮತ್ತೆ ವಿಚಾರಿಸಿ. ಒಂದು ಕಷ್ಟದ ಮಾತುಕತೆಯ ನಂತರ ಮೃದುವಾಗಿ ವಿಚಾರಿಸೋದು, ಮತ್ತು ಅವರು ನಿಜವಾಗಿ ಸಹಾಯದ ಬಳಿ ಹೋಗೋಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡೋದು, ಮತ್ತಷ್ಟು ಹಾನಿ ಆಗೋ ಸಾಧ್ಯತೆನ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತೆ.
ಜೀವ ಉಳಿಸೋ ಒಂದು ಮೌನವಾದ, ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವಿಷಯ ಇದೆ. ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯ ಬಹಳ ಕ್ಷಣಗಳು ಕಳೆದುಹೋಗ್ತವೆ; ಆ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ತಮ್ಮ ಮತ್ತು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಯಾವ ವಸ್ತುವಿನ ನಡುವೆ ಸಮಯ ಮತ್ತು ದೂರ ಇಡೋಕೆ ಆದ್ರೆ, ಅವರು ಅದರಿಂದ ಪಾರಾಗೋ ಸಾಧ್ಯತೆ ಬಹಳ ಜಾಸ್ತಿ. ನೀವು ಮೆಲ್ಲಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಬಹುದು: "ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಇಷ್ಟು ಕಷ್ಟ ಇರೋ ತನಕ, ಅಪಾಯಕಾರಿ ಯಾವುದನ್ನೂ ಸ್ವಲ್ಪ ದಿನ ಕೈಗೆ ಸಿಗದಂತೆ ಇಡೋಣ್ವಾ? ನಾನು ಸಹಾಯ ಮಾಡ್ತೀನಿ." ಕಾಳಜಿಯಿಂದ, ಸದ್ದಿಲ್ಲದೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡ್ರೆ, ಇದು ನೀವು ಮಾಡಬಹುದಾದ ಅತ್ಯಂತ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.
ಜೊತೆಯಾಗಿ ಸಹಾಯದ ಬಳಿ ಹೋಗೋದು
ನೀವು ಇಡೀ ಉತ್ತರ ಆಗಬೇಕಂತೇನಿಲ್ಲ. ಅವರು ಟೆಲಿ-ಮಾನಸ್ನ 14416 ನಂಬರ್ಗೆ ಫೋನ್ ಮಾಡುವಾಗ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ್ಕೊಳ್ಳೋಕೆ, ಇಲ್ಲ ಡಾಕ್ಟರ್ ಬಳಿ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಹೋಗೋಕೆ ಹೇಳಿ. "ಇದನ್ನ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಮಾಡೋಣ" ಅನ್ನೋದು ಒಂದು ಭಯದ ಹೆಜ್ಜೆನ ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಹೆಜ್ಜೆ ಮಾಡುತ್ತೆ. ಸಹಾಯ ಪಡಿಯೋದು ಅಂದ್ರೆ ಅವರನ್ನ ಕೈ ಬಿಡೋದು ಅಲ್ಲ; ಅವರನ್ನ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳೋ ವಲಯನ ದೊಡ್ಡದು ಮಾಡೋದು.
ಯಾರೂ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬಂಟಿಯಾಗಿ ಕೈಚಾಚಬಾರದು. ಅವರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ್ಕೊಳ್ಳಿ, ಜೊತೆಯಾಗಿ ಡಯಲ್ ಮಾಡಿ, ಯಾರಾದ್ರೂ ಎತ್ತೋ ತನಕ ಲೈನ್ನಲ್ಲಿ ಇರಿ.
ಸಹಾಯ ಮಾಡೋರಾಗಿ ನಿಮ್ಮನ್ನೂ ನೋಡ್ಕೊಳ್ಳೋದು
ಬೇರೆಯವರ ನೋವನ್ನ ಹೊರೋದು ಭಾರ. ಸಹಾಯ ಮಾಡೋರಾಗೋದು ಅಂದ್ರೆ ಅದನ್ನ ಒಬ್ಬಂಟಿಯಾಗಿ ಇಲ್ಲ ಮೌನವಾಗಿ ಹೊರೋದು ಅಂತ ಅಲ್ಲ. ನಿಮ್ಮನ್ನೂ ನೋಡ್ಕೊಳ್ಳಿ, ಮತ್ತು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಗೆ ಮಾತಾಡ್ತೀರ ಅನ್ನೋದನ್ನ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ನೋಡ್ಕೊಳ್ಳಿ, ನಿಮ್ಮ ಕಾಳಜಿ ಹಾನಿ ಮಾಡದೆ ರಕ್ಷಿಸೋ ಹಾಗೆ.
ಇಷ್ಟು ನೋವಿನಲ್ಲಿ ಇರೋ ವ್ಯಕ್ತಿ ಜೊತೆ ನಡೆಯೋದು ನಿಮ್ಮಿಂದ ಏನೋ ಒಂದನ್ನ ತೆಗೀಯುತ್ತೆ. ನಿಮಗೆ ಭಯ ಆಗಬಹುದು, ಬಳಲಿಕೆ ಆಗಬಹುದು, ಸಾಕಷ್ಟು ಮಾಡಿದೆನಾ ಅನ್ನೋ ಅನುಮಾನ ಬರಬಹುದು. ಅದು ದೌರ್ಬಲ್ಯ ಅಲ್ಲ; ಅದು ಕಾಳಜಿಯ ಸಹಜ ಭಾರ. ಅದನ್ನ ಅನುಭವಿಸೋ ಅಧಿಕಾರ ನಿಮಗಿದೆ, ಮತ್ತು ನಿಮಗೂ ಸಹಾಯ ಬೇಕಾಗೋ ಅಧಿಕಾರ ಇದೆ.
ಅದನ್ನ ಮೌನವಾಗಿ ಹೊರಬೇಡಿ. ನೀವು ಹೊರ್ತಿರೋದರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತಾಡೋಕೆ ಒಬ್ಬ ನಂಬಿಕೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿನ, ಇಲ್ಲ ಒಂದು ಹೆಲ್ಪ್ಲೈನ್ ಹುಡುಕಿ. ಮತ್ತು ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಬೇರೆಯವರಿಗೂ, ನಿಮಗೂ ಹೇಗೆ ಮಾತಾಡ್ತೀರ ಅನ್ನೋದರಲ್ಲಿ ಮೃದುವಾಗಿರಿ. ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಬಗ್ಗೆ ನಾವು ಹೇಗೆ ಮಾತಾಡ್ತೀವಿ ಅನ್ನೋದು ಅದರ ಪರಿಣಾಮನ ಬದಲಿಸುತ್ತೆ: ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟೋ ಹಾಗೆ ವಿವರ ಮತ್ತು ಹಾನಿಯ ಮೇಲೇ ಗಮನ ಇಟ್ರೆ ಅದು ಹರಡಬಹುದು; ಪಾರಾಗೋದು ಮತ್ತು ಸಹಾಯ ಸಿಗೋದರ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಇಟ್ರೆ, ಕಥೆಗಳು ನಿಜವಾಗಿ ಜನರನ್ನ ರಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ನಿಮ್ಮ ಗಮನನ ಭರವಸೆ, ಒಡನಾಟ, ಮತ್ತು ಸಹಾಯ ಎಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತೆ ಅನ್ನೋದರ ಮೇಲೆ ಇಡಿ, ಎಂದೂ ವಿಧಾನದ ಮೇಲೆ ಇಲ್ಲ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟೋ ವಿವರದ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲ.
ನಿಮ್ಮ ಜೊತೆ
ನೀವು ಬೇರೊಬ್ಬರಿಗೆ ಸ್ಥಿರವಾದ ಆಸರೆ ಆಗಿದ್ದಿದ್ರೆ, ಇದನ್ನ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇಳಿ: ಖಾಲಿ ಲೋಟದಿಂದ ನೀರು ಸುರಿಯೋಕೆ ಆಗಲ್ಲ, ನಿಮಗೇ ಸಹಾಯ ಬೇಕಾಗೋದು ಅವರನ್ನ ಕೈ ಬಿಟ್ಟ ಹಾಗಲ್ಲ. ನೀವು ಹೊರ್ತಿರೋದನ್ನ ಒಬ್ಬ ನಂಬಿಕೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಹೇಳಿ. ಟೆಲಿ-ಮಾನಸ್ನ 14416 ನಂಬರ್ಗೆ ಅವರಿಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ಫೋನ್ ಮಾಡಿ. ನಿಮ್ಮನ್ನ ನೋಡ್ಕೊಳ್ಳೋದೂ ಅವರನ್ನ ನೋಡ್ಕೊಳ್ಳೋದರ ಒಂದು ಭಾಗ.
ಇನ್ನಷ್ಟು ಬೇಕಿದ್ದರೆ
ನಿಮಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಸರಿಯಾಗಿ ಮಾಡೋಕೆ ಆಗಲ್ಲ, ಆಗಬೇಕಂತೇನಿಲ್ಲ. ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಒಂದು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಮಾತುಕತೆ ಅಲ್ಲ; ಅದು ಜೊತೆ ನಿಲ್ಲೋ ಬಹಳ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ, ಅಪೂರ್ಣವಾದ ಕ್ಷಣಗಳು. ನೀವು ಯಾರಾದ್ರೂ ಕಡೆಗೆ ಕೈಚಾಚಿ ಜೊತೆ ಇದ್ದಿದ್ರೆ, ಒರಟಾಗಿ ಅನ್ನಿಸಿದ ದಿನಗಳಲ್ಲೂ, ನೀವು ಮುಖ್ಯವಾದ ಕೆಲಸನೇ ಮಾಡಿದ್ದೀರ. ಅದು ಸಾಕು ಅಂತ ಒಪ್ಕೊಳ್ಳಿ, ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಭಾರ ಹೊರೋಕೆ ಯಾರಾದ್ರೂ ನಿಮಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲಿ.
ಇವತ್ತು ರಾತ್ರಿ, ಯಾರದ್ದೋ ಆಸರೆ ಆಗೋದು ಎಂದಾದ್ರೂ ತುಂಬಾ ಭಾರ ಅನ್ನಿಸಿದ್ರೆ ನೀವು ಯಾರ ಬಳಿ ಹೋಗಬಹುದು ಅನ್ನೋ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿನ ಹೆಸರಿಸಿ. ಅವರ ನಂಬರ್, ಇಲ್ಲ ಟೆಲಿ-ಮಾನಸ್ ನಂಬರ್ 14416 ನ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಗೋ ಕಡೆ ಸೇವ್ ಮಾಡಿ. ಆಸರೆ ಸಿಕ್ಕಿರೋ ಒಬ್ಬ ಸಹಾಯಕ ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಆಸರೆಯಾಗಿ ಇರ್ತಾ ಇರಬಹುದು.
ಈ ಮಾಹಿತಿ ಎಲ್ಲಿಂದ
ಈ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಗುರುತಿಸಲು ಮತ್ತು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ರೋಗನಿರ್ಣಯವಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ತಜ್ಞರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ.